Unia obojga narodów

Zygmunt I August, będący ostatnim męskim potomkiem rodu Jagiellonów, synem Zygmunta I Starego i Bony Sforzy, zasiadał jednocześnie na tronie króla Polski (wybrany „vivente rege” – za życia poprzedniego króla, jako jedyny w historii kraju) oraz Wielkiego Księcia Litewskiego. Mając świadomość swojej najprawdopodobniej bezpotomnej śmierci i wygaśnięcia w jego osobie dynastii jagiellońskiej (a przynajmniej śmierci jej ostatniego męskiego potomka) nie chciał pozwolić, aby dzieło Jagiellonów, jakim był związek Polski i Litwy umarł wraz z nim. Było to jednak prawdopodobne, szczególnie wskutek niechęci wielu możnych szczególnie na Litwie. Zygmunt postanowił więc zainicjować nową unię pomiędzy dwoma krajami, która tym razem w sposób ścisły i realny pozwoliłaby na stworzenie więzów, które nie będą mogły zostać rozwiązane czy zerwane. Dokonał tego w roku 1569 w Lublinie – stąd tzw. Unia Lubelska – łamiąc opór litewskich możnych, kiedy za jego wolą, jako dziedzicznego i patrymonialnie władającego ziemią litewską Wielkiego Księcia, Ukraina została włączona bezpośrednio do Korony Polskiej. Wzbudziło to obawy Litwinów, że taki sam los może spotkać również resztę ziem litewskich i pozwoliło na sprawne przeprowadzenie postulatów królewskich. W ten sposób powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów, państwo złożone z dwóch członów – Korony i Litwy – ale posiadające jednego króla, jeden sejm, walutę oraz politykę zagraniczną, choć odrębne armie, skarby i urzędy. Ten dualizm pozostał faktem aż do ustanowienia konstytucji 3 maja 1791 roku, która całkowicie zunifikowała oba kraje tworząc jedną Rzeczpospolitą.