Rzeczpospolita w XVII wieku

Wiek siedemnasty dla Rzeczpospolitej Obojga Narodów okazał się wiekiem największych zwycięstw i największych klęsk, po którym państwo już nie potrafiło się podnieść i powrócić do dawnej potęgi. Rozpoczął się już nieszczęśliwie, od uwikłania się w konflikt z Szwecją o Inflanty, jakiego przyczyną były przede wszystkim pretensje polskich Wazów do korony Szwedzkiej. Co prawda hetman Jan Karol Chodkiewicz odniósł nad nimi spektakularne zwycięstwo pod Kircholmem, to jednak nie miało ono większego znaczenia dla całości konfliktu. Miał się on ciągnąć z przerwami jeszcze ponad pół wieku i mieć dla Rzeczpospolitej ogromne, katastrofalne znaczenie. W wieku siedemnastym Polska wikłała się także w konflikty z Rosją, Turcją, Siedmiogrodem czy Chanatem Krymskim. W czasie potopu szwedzkiego na arenę wkroczył także nie w pełni rozwiązany problem Prus Książęcych, gdzie dawały o sobie znać, w końcu urzeczywistnione, ambicje emancypacyjne Hohenzollernów. Ukraina stała się w połowie wieku areną szczególnie wyniszczającego i krwawego powstania Kozackiego pod wodzą hetmana Chmielnickiego, które w ogromnym stopniu przyczyniło się do kryzysu w Rzeczpospolitej. Wojny z Rosją uszczupliły znacząco terytorium państwa, co zostało usankcjonowane w Pokoju Grzymułtowskiego. Od 1686 roku granice Rzeczpospolitej nie uległy już żadnym zmianom – aż do roku 1772, kiedy ościenne mocarstwa dokonały pierwszego rozbioru bardzo słabej już wtedy Rzeczpospolitej. Upadek państwa był pokłosiem procesów, które dokonały się w wieku siedemnastym.