Ogniem i Mieczem

Nieodmiennie od XIX wieku po dziś dzień, kolejne pokolenia polskiej młodzieży kształcą swoją historyczną wiedzę i patriotyczne uczucia na sienkiewiczowskiej trylogii. Już ponad dziesięć lat temu dokonano ekranizacji ostatniej z części trylogii (a w gruncie rzeczy – pierwszej), to jest „Ogniem i mieczem”. Głównym miejscem akcji powieści jest Ukraina. Toczą się tam krwawe walki wojsk polskich magnatów kresowych (przede wszystkim legendarnego księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, ojca późniejszego króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego) oraz wojsk koronnych z kozackimi buntownikami hetmana Bohdana Chmielnickiego. W pełną okrucieństwa specyfikę czasów, kiedy stary świat upada, a rodzi się nowy, kiedy Rzeczpospolita staje w ogniu wojny domowej, a ościenne mocarstwa zaczynają wtrącać się w jej wewnętrzne sprawy – w to wszystko wpleciona jest tragiczna, choć ostatecznie dobrze się kończąca historia miłości szlachcica polskiego, żołnierza Jaremy, Jana Skrzetuskiego, oraz Heleny Kurcewiczówny, zubożałej potomkini książęcego rodu. Po wielu perypetiach zakochani wreszcie mogą paść sobie w ramiona i – koniec końców – stanąć przed ołtarzem, zaś wojska buntowników i tatarskich najeźdzców zostają pogromione pod Beresteczkiem przez armię króla Jana Kazimierza. Sienkiewicz pisząc tę historię miał na celu pisarstwo „ku pokrzepieniu serc” (tak zresztą brzmi przecież motto trylogii), niewątpliwie zaś mocno spopularyzował dzieje wojen Rzeczpospolitej w siedemnastym wieku.