Dziedzictwo Zygmunta Augusta

Syn Zygmunta Starego, Zygmunt II August, był ostatnim męskim potomkiem rodu Jagiellonów, wywodzącego się z Litwy. Nie doczekał się męskiego potomka, o czym wiedział już na wiele lat przed śmiercią. Zygmunt zasiadał jednocześnie na królewskim tronie Polski, i na wileńskim tronie wielkoksiążęcym. Jego istotną obawą była możliwość rozluźnienia się, bądź całkowitego zatracenia więzów łączących Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie. Zygmuntowi Augustowi zależało na utrzymaniu więzi także po jego śmierci i wygaśnięciu dynastii Jagiellonów. Postanowił tego dokonać poprzez zawiązanie nowej unii pomiędzy oboma krajami. Co prawda pierwsza unia polsko-litewska miała miejsce już w końcu czternastego wieku, to jednak związek ten miał swoje wzloty i upadki. Król postanowił scementować go więzią dużo trwalszą. Zwołał więc w roku 1569 zjazd możnowładców Polski i Litwy do Lublina, by tam uzgodnić warunki nowej unii realnej. Pomysł ten nie spodobał się przede wszystkim możnym z Litwy, którzy usiłowali zerwać obrady, nocną porą opuszczając Lublin i zbiegając na Litwę. Wściekły król i wielki książę, korzystając ze swoich uprawnień władcy patrymonialnego na Litwie, dokonał cesji części jej terytorium – ogromnej przestrzeni, których dzisiejszym posiadaczem jest Ukraina – na rzecz korony. W tej sytuacji litewscy możni powrócili do Lublina, gdyż obawiali się, że Zygmunt zrobi to samo z resztą ziem litewski. Unia została podpisana i od tej pory mamy do czynienia z nowym państwem – Rzeczpospolitą Obojga Narodów – które stanie się lokalnym mocarstwem, posiadającym terytorium liczące ponad milion kilometrów kwadratowych.